An eitic agus aeistéitic i saothar Alan Titley

Abstract

Is tráchtas critice e seo ar shaothar Alan Titley, scéalaí agus scoláire. Ta trí aidhm agam ann. Ar an gcéad dul síos, feachaim le soileiriú a dheanamh ar ‘shaoldearcadh’ Titley, is e sin, ar na luachanna polaitiúla agus ar na luachanna eiticiúla a nochtann se ina shaothar. Sa dara háit, feachaim lena chur chuige i leith na litríochta agus i leith na critice a leirmhíniú. Ar deireadh, feachaim le hanailís a dheanamh ar chuid de na gneithe is tábhachtaí dá chuid scríbhneoireachta, dar liom. Dírím go háirithe ar na gnéithe seo a leanas: a) an ple a dheanann se ar cheisteanna polaitíochta agus ar fhadhbanna sóisialta; b) an tuiscint atá aige ar an dea-litríocht; c) an cíoradh a dheanann se ar theama an fhoreigin ina shaothar; agus d) an greann garbh a chleachtann se. Áitím nach feidir saothar Titley a thuiscint i gceart gan a sheasamh eiticiúil a chur san áireamh. Áitím go n-eascraíonn formhór a shaothair, idir fhicsean, chritic agus iriseoireacht, as dha fhoinse. An chead fhoinse ná an dualgas a bhraitheann se air féin a fheiniúlacht uathúil a leiriú sa litríocht. An dara foinse na an dualgas a bhraitheann se air fein cosaint a dheanamh ar chearta daoine eile chun feinleirithe. Tarraingím aird freisin ar theannas nó neamh-réir a bheith le sonrú ar shaothar Titley. Is eard atá i gceist leis an teannas seo ná go mbíonn Titley ag ceiliúradh na scríbhneoireachta engagee i saothair áirithe dá chuid, agus, i saothair eile leis, go mbíonn se ag deanamh beag is fiú d’impleachtaí eiticiúla na litríochta. Is e sin, uaireanta díríonn se ar an gcaoi a n-imríonn an litríocht tionchar ar an dioscúrsa poiblí, agus uaireanta eile tugann se le fios gur earra aeisteitice amhain i an litriocht, gur domhan ann fein e an ficsean atá ar deighilt ar fad ó chúraimí praiticiúla an tsaoil iarbhír. Spíonaim cúis na mí-réire seo i scríbhneoireacht Titley, agus rianaím an tionchar a imríonn sí ar a shaothar critice agus ar a shaothar ficsin.